«با انگلیسی اپلای می‌کنم؛ آلمانی لازم نیست.» نیمی از این جمله درست است. تحصیل به زبان انگلیسی در آلمان واقعاً ممکن است: بر پایهٔ آمار DAAD در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۴۰۰ برنامهٔ کاملاً انگلیسی‌زبان وجود دارد و برای پذیرش معمولاً مدرک آلمانی نمی‌خواهند. نیمهٔ دیگر زندگی است: خانه، اداره، کار دانشجویی. این‌جا می‌خوانید برای پذیرش چه مدرک انگلیسی‌ای لازم است و آلمانی در کجای برنامه می‌نشیند.
تحصیل انگلیسی‌زبان در آلمان؛ شروع از DAAD
نقطهٔ شروع بیشتر متقاضی‌ها پایگاه International Programmes در سایت DAAD، یعنی سرویس تبادل علمی آلمان، است. در این پایگاه زبان تدریس را روی English می‌گذارید و بر اساس مقطع و رشته فیلتر می‌کنید. بیشتر برنامه‌های انگلیسی‌زبان در مقطع ارشدند.
هر برنامه صفحهٔ خودش را دارد و شرط ورود، مدرک زبان و مهلت درخواست را همان‌جا می‌نویسد. فهرست کوتاهی از پنج تا ده برنامه بسازید و برای هرکدام همان صفحه را ملاک بگیرید، نه خلاصهٔ کانال‌ها و سایت‌های دیگر. برای دکتری معمولاً مسیر از مکاتبه با استاد یا گروه پژوهشی می‌گذرد.
دانشگاه‌ها دو نوع‌اند و نامشان را در پایگاه می‌بینید: Universität (دانشگاه پژوهش‌محور) و Hochschule یا University of Applied Sciences (دانشگاه علوم کاربردی، با تمرکز بیشتر بر کار عملی). هر دو برنامهٔ انگلیسی‌زبان دارند و انتخاب میان‌شان به هدفتان بستگی دارد، نه به زبان.
در صفحهٔ برنامه، سه بخش را حتماً بخوانید: شرط پذیرش (Admission requirements)، شرط زبان (Language requirements) و مهلت درخواست (Application deadline). گاهی شرط زبان جداگانه برای ورود به برنامه و برای ثبت‌نام قطعی نوشته می‌شود؛ هر دو را یادداشت کنید و تفاوت‌شان را نادیده نگیرید.
۶٫۵، ۸۰ و C1؛ عددهای معمول
هر دانشگاه آستانهٔ خودش را دارد؛ جدول زیر فقط ارقام رایج را نشان می‌دهد و ملاک نهایی صفحهٔ همان رشته است.
| مدرک | رقم معمول | نکته |
|---|---|---|
| IELTS Academic | حدود ۶٫۵ (گاهی ۶ یا ۷) | بعضی برنامه‌ها حداقل هر مهارت را هم می‌خواهند |
| TOEFL iBT | حدود ۸۰ تا ۱۰۰ | بسته به دانشگاه و رشته فرق می‌کند |
| Cambridge C1 Advanced | گواهی سطح C1 | در بعضی دانشگاه‌ها جایگزین آیلتس و تافل است |
| Medium of Instruction | گواهی انگلیسی بودن زبان مقطع قبلی | همه نمی‌پذیرند؛ باید صفحهٔ برنامه را ببینید |
اگر مقطع قبلی‌تان به انگلیسی بوده، پرسیدن دربارهٔ گواهی Medium of Instruction ارزش دارد؛ ممکن است جایگزین آزمون شود. اعتبار گواهی آزمون هم محدود است، معمولاً دو سال، پس تاریخ آزمون را با مهلت اپلای هماهنگ کنید.
دربارهٔ تافل یک نکته هست: از ۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶ (۱ بهمن ۱۴۰۴) ETS ساختار آزمون را به‌روز کرده و گزارش نمره، افزون بر مقیاس قدیمی ۰ تا ۱۲۰، مقیاس ۱ تا ۶ را هم نشان می‌دهد؛ این دو مقیاس برای دو سال کنار هم می‌آیند. رقم ۸۰ تا ۱۰۰ بالا به مقیاس قدیمی برمی‌گردد، پس در صفحهٔ برنامه ببینید دانشگاه کدام مقیاس را خواسته.
IELTS Academic، نه General
برای پذیرش دانشگاه معمولاً Academic لازم است، نه General Training. این دو در بخش‌های رایتینگ و ریدینگ فرق دارند و ثبت‌نام اشتباه یعنی پول و وقتِ از دست‌رفته. پیش از ثبت‌نام، در صفحهٔ برنامهٔ موردنظرتان ببینید کدام نوع و کدام نسخه، کاغذی یا کامپیوتری، پذیرفته می‌شود.
آیلتس Academic چهار بخش دارد: Listening، Reading، Writing و Speaking. در Writing، تسک ۱ توصیف یک نمودار یا فرایند است و تسک ۲ یک مقالهٔ استدلالی؛ Speaking هم رودررو با ممتحن برگزار می‌شود، که برای بعضی‌ها نسبت به آزمونی که همه‌اش پشت کامپیوتر است راحت‌تر است.
سه اشتباه رایج پیش از ثبت‌نام
اول: ثبت‌نام در General به‌جای Academic. دوم: گرفتن عدد حداقل از یک سایت یا کانال غیررسمی به‌جای صفحهٔ برنامه. سوم: گذاشتن آزمون برای ماه‌های آخر؛ اگر نمره کم آمد، دیگر فرصتی برای دوباره دادن نمی‌ماند. فاصلهٔ چند ماهه میان آزمون و مهلت درخواست، بیمهٔ شماست.
انگلیسی دانشگاه را باز می‌کند؛ آلمانی زندگی را
برای پذیرش در برنامهٔ انگلیسی‌زبان معمولاً مدرک آلمانی لازم نیست، ولی بیرون از کلاس همه‌چیز آلمانی است: اجارهٔ خانه، ثبت اقامت، دکتر، سوپرمارکت. برای زندگی روزمره، سطح A2 تا B1 توصیه می‌شود و برای کار حرفه‌ای در بازار کار آلمان معمولاً B2 لازم می‌شود. بعضی برنامه‌ها هم شرط می‌کنند تا پایان تحصیل گواهی A1 یا A2 آلمانی بگیرید؛ این هم باز به صفحهٔ همان رشته برمی‌گردد.
البته همه‌چیز یکسان نیست. در رشته‌هایی که به نظام آموزشی یا حقوقی آلمان گره خورده‌اند، مثل معلمی یا حقوق آلمان، بدون آلمانی راهی نیست. تحصیل به زبان انگلیسی در آلمان در برنامه‌هایی راحت‌تر است که ذاتاً بین‌المللی‌اند و زبان کاری گروه هم انگلیسی است.
جمله‌هایی که در ماه اول بیشتر به کارتان می‌آید کوتاه‌اند:
- Ich suche ein WG-Zimmer. — دنبال اتاق در خانهٔ مشترک می‌گردم.
- Wo kann ich mich anmelden? — کجا می‌توانم اقامتم را ثبت کنم؟
- Ich habe einen Termin beim Arzt. — وقت دکتر دارم.
برای شروع به نمرهٔ بالا نیاز ندارید؛ جمله‌هایی مثل سه نمونهٔ بالا که کار خانه و اقامت و دکتر را راه بیندازند کافی‌اند. هر چه سطح آلمانی‌تان بالاتر برود، دایرهٔ انتخاب‌هایتان هم، از کار دانشجویی تا دوستی با هم‌کلاسی‌های آلمانی‌زبان، بازتر می‌شود. پیام این بخش ساده است: پذیرش را انگلیسی می‌دهد، ولی راحتی سال اول به آلمانی بستگی دارد.
آیلتس و آلمانی را هم‌زمان جلو ببرید
کسی که برای تحصیل به زبان انگلیسی در آلمان اپلای می‌کند، معمولاً دو مسیر را هم‌زمان می‌رود: آیلتس برای پذیرش و آلمانی مقدماتی برای زندگی. هفته‌ای چند ساعت برای هرکدام کنار بگذارید و هر دو را با منبع مشخص جلو ببرید. کتاب‌های آیلتس مثل Complete IELTS و مجموعه‌های آلمانی مثل Kompass DaF یا Aspekte neu، یعنی منابع هر دو مسیر، در دیجی‌زبان هست و می‌توانید از همان‌جا برنامهٔ مطالعه‌تان را بچینید.
یک الگوی ساده این است: ماه‌های اول بیشتر وقت را به آیلتس بدهید، چون نتیجه‌اش مهلت دارد، و آلمانی را با ساعت‌های کوتاه ولی منظم نگه دارید. وقتی نمرهٔ آیلتس قطعی شد، نسبت را برعکس کنید. هر هفته یک بار هم، چند جمله از جمله‌های آلمانی بالا را بلند تکرار کنید تا در ماه اول غافلگیر نشوید.
حساب بسته: عددی که هر سال عوض می‌شود
برای ویزای دانشجویی باید توان مالی‌تان را اثبات کنید و رایج‌ترین راه حساب بسته (Sperrkonto) است. مبلغ آن برای ۲۰۲۶ حدود ۱۱٬۹۰۴ یورو در سال، یعنی حدود ۹۹۲ یورو در ماه، اعلام شده؛ ولی این رقم هر یکی‌دو سال با ضوابط جدید به‌روز می‌شود، پس پیش از واریز، عدد روز را از سایت رسمی بگیرید. شهریه هم به ایالت، دانشگاه و نوع برنامه بستگی دارد و باید از صفحهٔ رسمی همان برنامه خوانده شود.
منطق حساب بسته ساده است: مبلغ در حسابی قفل می‌شود و پس از ورود به آلمان به‌صورت قسط‌های ماهانه آزاد می‌شود تا مقام‌های ویزا مطمئن باشند در ماه‌های اول خرج زندگی دارید. مبلغ به ضوابط حمایت مالی دانشجویی آلمان (BAföG) گره خورده، برای همین هر چند سال یک‌بار عوض می‌شود. اگر برنامه‌تان بیش از یک سال طول می‌کشد، حساب‌کتاب را برای کل دورهٔ موردنیاز ویزا بکنید، نه فقط ماه‌های اول.
پنج قدم تا اولین درخواست
- با پایگاه DAAD فهرست کوتاهی از برنامه‌ها بسازید؛ پنج تا ده برنامه کافی است و بیشتر از آن تصمیم را سخت می‌کند.
- شرط زبان هر برنامه را در یک جدول کنار هم بنویسید: آزمون، حداقل نمره، حداقل هر مهارت و اعتبار گواهی.
- تاریخ آزمون را طوری بگیرید که نتیجه پیش از مهلت اپلای برسد.
- آلمانی را از A1 شروع کنید، حتی اگر برنامه نخواهد؛ همین شروع، ماه اول در آلمان را عوض می‌کند.
- مدارک را فقط بر پایهٔ صفحهٔ رسمی دانشگاه جمع کنید.
اگر وقت کم دارید، ترتیب اهمیت را این‌طور بگیرید: اول شرط زبان برنامه‌ها، بعد آزمون، بعد آلمانی. جابه‌جا کردن این ترتیب معمولاً به گرفتن آزمونی می‌انجامد که برای هیچ‌کدام از برنامه‌های فهرستتان لازم نبود. با این پنج قدم، پرسش «انگلیسی کافی است یا آلمانی؟» جوابش را پیدا می‌کند: برای پذیرش انگلیسی، برای زندگی هر دو.
